'Troonrede'

Vanavond heeft Obama de 'State of the Union' gegeven. Deze toespraak wordt vaak vergeleken met de Nederlandse troonrede.

De beide kamers van het Amerikaanse Congres, de senaat en het huis van afgevaardigen, komen hiervoor samen. In voorgaande jaren zaten de Democraten aan een kant, en de Republikeinen aan de andere. Maar dit jaar zit iedereen door elkaar, een gebaar om symbolisch aan te geven dat de twee partijen vriendelijker met elkaar zullen omgaan en beter zullen samenwerken.

Obama gaf in de toespraak in grote lijnen aan wat zijn beleid vor 2011 zal zijn. De grootste nadruk legde hij op het creeren van meer banen. De werkloosheid is sinds zijn aantreden nog niet op een lager peil gekomen, wat de belangrijkste reden was voor het verlies van de Democraten in de afgelopen verkiezingen voor het congres.

Elk jaar, na afloop van de State of the Union geeft een lid van de andere partij een officieel commentaar op de toespraak. Dat is niet de leider van de partij, maar gewoon en van de politici. Dit jaar viel de beurt aan Paul Ryan. Alleen was hij dit jaar niet de enige... ook congreslid Michelle Bachman gaf een reactie namens de Tea Party. Een stuk kritischere reactie dan die van haar collega.

Het aparte is alleen dat de Tea Party geen politieke partij is en dat Tea Party-politici allemaal Republikeinen zijn... kortom, er zijn twee reacties van de Republikeinen. Het lijkt er bijna op dat Amerika wegraakt van het twee-partijenstelsel. Je merkt nu al dat de dynamiek daardoor heel anders wordt, want ineens is er een duidelijker midden bijvoorbeeld. Ook kan het een splitsing van de Republikeinse Partij betekenen, al verwacht ik dat niet 1-2-3. Desondanks is de indruk dat er interne onenigheid is en dat is niet goed bij de volgende verkiezingen...

99ers

Onlangs kreeg Obama eindelijk een wetsvoorstel door het parlement om werklozen langer een werkloosheidsuitkering te geven. Tot voor kort kregen velen slechts 99 weken een uitkering. Maar met 15 miljoen werklozen en niet genoeg banen, erkennen ook veel Amerikanen dat dat niet lang genoeg is.

Over het algemeen zijn mensen niet te beroerd om een baan te namen die veel minder betaald of ver onder iemand's niveau is, maar steeds meer mensen ervaren dat er niet zomaar werk te vinden is. Ook niet als je bereid bent alles aan te pakken.

De mensen die in hun laatste, en dus 99ste, week zitten van een uitkering worden ook wel 99ers genoemd. Zijn staan op de rand van de financiele afgrond en een aantal van hen heeft het weken zonder uitkering moeten doe omdat het congres er zo lang over deed de wet goed te keuren.

Onafhankelijkheid zit in de Amerikanse cultuur ingebakken; Amerikanen doppen het liefst hun eigen boontjes. Maar de recessie en hoge werkloosheid geven dit zelfbeeld een deuk.

Huizenprijzen

Een collega heeft een huis gekocht in Sunnyvale, drie kwartier ten zuiden van San Francisco. Gisterochtend heeft hij 89 keer zijn handtekening gezet op allerlei papieren voor de overdracht, de aanbetaling en de hypotheek. Ik ging ervan uit dat hij dan ook de sleutel van het huis zou hebben, maar die krijgt hij pas over drie dagen. Toen hij mijn verbazing zag, legde hij uit dat dat een nieuwe regel is die te maken heeft met de crisis in de huizenmarkt.

De drie dagen geven de banken de gelegenheid om alles te checken; om te zien of je daadwerkelijk de baan en het salaris hebt dat je hebt opgegeven.

Mijn collega maakt gebruik van de lagere huizenprijzen. Hij huurt nu - betaalt minder aan huur dan zijn hypotheek zal zijn en woont nu groter, maar ziet dit als het juiste moment om in de huizenmarkt te stappen. De prijs van het huis dat hij koopt, ligt ruim 40 procent lager dan het twee jaar geleden zou zijn geweest. Niet overal zijn de prijzen zou hard gekelderd, maar in sommige minder populaire buurten is het hard gegaan.

Het huis staat niet in een slechte wijk, maar de buurt is iets minder populair vawege het schooldistrict waar het in staat. Hij vertelde dat minder dan een kilometer verderop de huizen een ton in prijs omhoog gaan, omdat die net in een ander schooldistrict staan.

Het schooldistrict waarin je woont, bepaalt naar welke openbare school je kinderen mogen gaan en daar ziet klaarblijkelijk veel kwaliteitsverschil in. Tijdens een lunch wisten mijn collega's precies te vertellen welke scholen goed zijn en welke een mindere reputatie hebben. De kwaliteit van de sportteams speelde daarbij ook een rol (elke school heeft hier teams in allerlei sporten van basketbal tot American Football); voor hen gaf dat aan hoe competatief een school is.

WW

Een vriendin zit zonder werk; ze heeft een paar maanden geleden haar baan verloren vanwege bezuinigingen. Ze krijgt nu een werkloosheidsuitkering. Ik vroeg haar of die gerelateerd is aan haar laatst verdiende salaris.

Ze legde uit dat de uitkering op zich wel gebaseerd is op haar vorige inkomen, maar dat de overheid een maximum stelt aan de uitkering en die grens ligt aan de lage kant. Ze krijgt 1900 dollar per maand en dat is met 25 dollar per dag uit Obama's stimulusplan.

Ik weet niet wat ze voorheen verdiend heeft, maar ik gok dat het maximaal 40 procent van haar laatst verdiende salaris is.

Leermoment

Vanochtend hoorde ik de uitdrukking weer: 'a teachable moment'. Een situatie waaruit iets geleerd kan worden. Ze grijpen soms heel bewust een geurtenis aan om er zelf of een ander iets van te leren.

Als je met een kater wakker wordt, kan je dat als een teachable moment zien: je kunt ervan leren dat je niet te veel moet drinken. Als je zoon met met slechte raportcijfers thuis komt, kan een ouder dat aangrijpen als een teachable moment over het belang van school. Het is voor Amerikanen een manier om iets positiefs te halen uit een een negatieve gebeurtenis.

De uitdrukking wordt de laatste tijd vaak gebruikt in verband met de economische situatie. De crisis is een 'teachable moment' voor alle Amerikanen. Je hoort maar al te vaak dat Amerikanen op te grote voet hebben geleefd de laatste jaren. Bijna iedereen hier heeft schulden, meestal via meedere credit cards. Amerikanen leren de tering naar de nering te zetten en ze beginnen zelfs meer te sparen.

Ook leren ze dat hun prioriteiten moeten verschuiven en dat het vergaren van materiele zaken wellicht toch niet het belangrijkste in het leven is. Dit is ook een onderwerp dat regelmatig in de media terugkomt. In het verlengde daarvan, leren Amerikanen dat je leuke dingen met elkaar kunt doen zonder een fortuin uit te geven aan entertainment - in plaats van een duur pretpark kun je ook in een meer gaan zwemmen of spelletjes met elkaar doen. Door de hoge werkloosheid zijn mensen gedwongen dit soort keuzes te maken. De ontbijt-TV programma's staan bol met dit soort 'human interest' verhaaltjes.

Je ziet ook regelmatig nieuwsberichten over buren of vrienden die elkaar helpen. De sociale voorzieningen zijn hier immers niet zo als in Nederland en dat zorgt ervoor dat mensen zelf naar oplossingen zoeken. Zo passen moeders die bij elkaar in de buurt wonen vaker op elkaars kinderen en wordt er, soms voor het eerst in jaren, weer bij vrienden thuis gegeten in plaats van in en restaurant.

Of Amerika daadwerkelijk aan het veranderen is en minder materialistisch aan het worden is, weet ik niet. In ieder geval krijg je die indruk als je de media gelooft.

Economie

Toen ik in Nederland was vroegen verschillende mensen me wat hier te merken is van de economische crisis. Californie en met name de Bay Area leken lang imuum te zijn voor alle economische en financiele perikelen in de rest van Amerika. De technologiesector die hier zo zwaar vertegenwoordigd is, bleef nog een hele tijd gespaard. Maar toen de creditcrisis los barstte, kon de impact hier niet uitblijven.

Veel bedrijven in Silicon Valley zijn start-ups. Ze worden veelal gefinancierd door venture capital bedrijven. Het gaat meestal om jonge bredrijven die een miljoenen aaninvestering nodig hebben om hun bedrijf van de grond te tillen. In de meeste gevallen gaan er verschillende jaren en verschillende financieringsrondes voorbij voordat zo'n bedrijf winstgevend is. Ik zal daar een andere keer nog eens wat uitgebreider over schrijven. In ieder geval hebben wij verschillende start-up bedrijven als klant.

Aan die bedrijven konden als eerste merken dat de financiele crisis ook zijn weerslag op ons zou hebben. Een van de bekendste VC's, Sequoia Capital, heeft een paar weken geleden een presentatie gegeven aan de bedrijven waarin ze investeren. Daarin zetten ze uiteen dat het de komende tijd moeilijker za zijn om een nieuwe kapitaalinjectie te krijgen en dat uitgavenpatronen bijgesteld moeten worden zodat de huidige financiering langer mee kan gaan en/of winstgevendheid eerder behaald wordt. Een van de adviezen was om nu snel in kosten te snijden.

De presentatie is uitgelekt en staat nu overal op internet. Nu volgen niet alleen de bedrijven het portfolio van Sequioa de adviezen, maar elk bedrijf dat van financiering afhankelijk is. Steeds wordt er grofweg 30 procent van de medewerkers de laan uitgestuurd en soms wordt er in PR-uitgeven gesneden. Dat merken wij dan. (Overigens krijgen we tegelijkertijd veel verzoeken van nieuwe bedrijven binnen, dus de netto impact valt erg mee.)

Ook de grotere IT bedrijven zijn nu mensen zijn mensen aan het ontslaan. Zij bereiden zich zo voor op tegenvallende verkopen. Consumenten kopen waarschijnlijk minder computers, digitale cameras en mobiele telefoons met kerst en bedrijven wachten nog even met investeren in een nieuwe server of sneller netwerk.

Net als iedereen, ben ik benieuwd hoe de komende maanden verlopen. Je hoort al de eerste voorspellingen dat de bodem bereikt is... de toekomst zal het uitwijzen.

Vakbond

Een vriendin van ons die oorspronkelijk uit Chicago komt vertelde dat een neef van haar die daar nog woont zonder werk zit. Hij is timmerman en in de omgeving van Chicago ligt de bouw blijkbaar op z'n gat. De neef zit bij de vakbond en dat heeft voor- en nadelen.

Vooral voor beroepen met veel handwerk zijn er vakbonden, eigenlijk niet zoveel anders dan in Nederland. Een vakbond houdt toezicht op werktijden, salarissen en arbeidsvoorwaarden, en heeft best veel macht. Iemand die aangesloten is bij een vakbond heeft vaak betere werkomstandigheden dan iemand in hetzelfde beroep die geen lid is. Beter salaris, minder overuren en een pensioen... Als je niet bij een vakbond zit of bij de overheid werkt, heb je als Amerikaan geen penioen, maar een 401k regeling, of helemaal niets.

Bedrijven proberen soms kosten te drukken door de vakbonden te omzeilen, maar dat zet snel kwaad bloed en kan op de lange termijn nadelig uitpakken.

De neef zou op zich wel zwart kunnen bijklussen, maar dan loopt hij het risico uit de gegooid te worden. Als de vakbond erachter komt, is hij zijn lidmaatschap en daarmee ook zijn pensioen kwijt. Maar wat doe je als je van je werkloosheidsuitkering je hypotheek niet kunt betalen...?

Huizenmarkt

Cindy heeft een nieuwe collega. Iemand die eerst in een van de Nationale Parken in Colorado werkte en via een promotie op het hoofdkantoor in Oakland terecht is gekomen. Alleen, ze kan haar huis in Colorado niet verkocht krijgen, waardoor ze heeft moeten besluiten om terug te gaan en haar baan hier op te geven. Helaas is haar oude baan al vergeven aan een ander. Er was nog wel een lagere functie beschikbaar. Deze heeft ze aangenomen bij gebrek aan beter (en keuze).

Ik weet dat er in Nederland ook regelmatig bericht wordt over de huizenmarkt in de VS. Dit is een voorbeeld van iemand nabij die erdoor geraakt wordt. De huizenprijzen in San Francisco zijn nog nauwelijks gedaald; in veel wijken blijven ze zelfs stijgen, al is het een stuk minder snel dan een paar jaar geleden.

Maar ook hier lezen we in de krant dat mensen in de omgeving van San Francisco hun hypotheek niet meer kunnen betalen en gedwongen zijn te verkopen. Hoe verder je van de stad geraakt, hoe erger het is. De economie groeit hier nog steeds, dus het is meestal niet zo dat mensen hun hypotheek niet meer kunnen betalen vanwege het verlies van hun baan. Meestal is het omdat ze een hypotheek hebben afgesloten waarbij de rente na verloop van een aantal jaren automatisch omhoog gaat... de zogenaamde 'sub-prime mortgages'.

Anderen hebben hun rente slechts voor vijf of tien vastgelegd, en ondanks de lage rentekoers van dit moment, kunnen ze toch in problemen komen bij het vastleggen van een nieuwe rentetarief omdat de bank strengere voorwaarden stelt. Zo komt de beruchte kredietscore weer om de hoek kijken... je betalings- en leengedrag heeft veel invloed op de hoogte van de hypotheekrente die je betaalt.